คำนวณผลประหยัดไคเซ็นอย่างไรให้ตรวจย้อนได้ — สูตร ตัวอย่าง และข้อควรระวัง

ตัวเลขเงินประหยัดเป็นสิ่งที่ผู้อ่านผลงานจำได้มากที่สุด และก็เป็นจุดที่ถูกตั้งคำถามมากที่สุดด้วย ตัวเลขที่ดีไม่ใช่ตัวเลขที่สูง แต่เป็น ตัวเลขที่คนอื่นคำนวณตามแล้วได้เท่ากัน (การคำนวณผลประหยัด)

หลักการ: เขียนสมมุติฐานให้เห็นทุกตัว

ผลประหยัดคือผลคูณของหลายตัว ทุกตัวต้องบอกว่ามาจากไหน

ผลประหยัดต่อปี = สิ่งที่ลดได้ต่อครั้ง × จำนวนครั้งต่อปี × มูลค่าต่อหน่วย

• สิ่งที่ลดได้ต่อครั้ง มาจากการวัดก่อน–หลังด้วยวิธีเดียวกัน (วัดฐานด้วยวิธีเดียวกัน)
• จำนวนครั้งต่อปี มาจากข้อมูลจริง เช่น จำนวนชิ้นที่ผลิต จำนวนเอกสารต่อเดือน
• มูลค่าต่อหน่วย เช่น ค่าแรงต่อนาที ราคาวัสดุ ระบุแหล่งที่มา

ตัวอย่างที่ 1: ลดเวลา

ตัวเลขสมมุติเพื่อแสดงวิธีคิด

• เวลาที่ลดได้ 3 นาทีต่อครั้ง (วัดก่อน 5 นาที หลัง 2 นาที เฉลี่ยจาก 20 ครั้ง)
• เกิด 40 ครั้งต่อวัน × 250 วันทำงาน = 10,000 ครั้งต่อปี
• ค่าแรง 2 บาทต่อนาที (ค่าแรงรายวันหาร 480 นาที)
• ผลประหยัด = 3 × 10,000 × 2 = 60,000 บาทต่อปี

ตัวอย่างที่ 2: ลดของเสีย

• ของเสียลดจาก 2% เหลือ 0.5% ของการผลิต 100,000 ชิ้นต่อปี = ลดได้ 1,500 ชิ้น
• ต้นทุนต่อชิ้น 12 บาท (ใช้ต้นทุนวัสดุและค่าแรง ไม่ใช่ราคาขาย)
• ผลประหยัด = 1,500 × 12 = 18,000 บาทต่อปี
• อย่าลืมหักค่าใช้จ่ายของมาตรการ เช่น ค่าทำจิ๊ก

แยกเงินที่ลดได้จริง กับมูลค่าที่ประเมิน

นี่คือจุดที่ผลงานมักถูกถามมากที่สุด

• ลดได้จริง (Hard saving) เงินที่ออกจากกระเป๋าน้อยลงจริง เช่น ซื้อวัสดุน้อยลง ค่าไฟลดลง จ่ายโอทีน้อยลง
• มูลค่าที่ประเมิน (Soft saving) เวลาที่ว่างขึ้นแต่ยังจ่ายเงินเดือนเท่าเดิม พื้นที่ที่ว่างขึ้น

ทั้งสองแบบมีค่า แต่ต้อง เขียนแยกกัน ถ้าลดเวลาได้แต่ไม่ได้ลดคนหรือโอที เงินไม่ได้หายจากค่าใช้จ่ายจริง ให้เขียนว่าเวลาที่ได้คืนไปใช้ทำอะไร

ความผิดพลาดที่พบบ่อย

• ใช้ราคาขายแทนต้นทุน ของเสียหนึ่งชิ้นไม่ได้ทำให้เสียราคาขาย ยกเว้นขายได้ทุกชิ้นที่ผลิต
• คูณด้วยจำนวนครั้งที่ไม่มีที่มา เช่น "ประมาณวันละ 100 ครั้ง" โดยไม่ได้นับ
• ตัวเลขในหน้าต่าง ๆ ไม่ตรงกัน เช่น หน้าผลลัพธ์กับหน้าสรุปเขียนคนละค่า
• ไม่หักค่าลงทุน ผลประหยัดสุทธิควรหักค่าใช้จ่ายของมาตรการ และบอกระยะคืนทุน
• นับซ้ำ เวลาที่ลดได้ถูกนับทั้งเป็นค่าแรงและเป็นผลผลิตเพิ่ม

ระยะคืนทุน

ระยะคืนทุน (เดือน) = ค่าลงทุน ÷ ผลประหยัดต่อเดือน

มาตรการที่ไม่ต้องลงทุนเลยคืนทุนทันที ไคเซ็นที่ดีส่วนใหญ่อยู่ในกลุ่มนี้ (สิ้นเปลือง)

ผลที่ไม่ใช่เงินก็นับ

คุณภาพ ความปลอดภัย และเวลาส่งมอบไม่ต้องแลกกัน ผลงานที่ลดอุบัติเหตุหรือลดข้อร้องเรียนอาจมีค่ามากกว่าตัวเงิน (QCD ไม่ต้องแลกกัน) เขียนเป็นตัวเลขของมันเอง เช่น จำนวนครั้งที่เกือบเกิดอุบัติเหตุต่อเดือน

ติดตามผลต่อเนื่อง

ผลประหยัดที่คำนวณจากสัปดาห์แรกยังไม่ใช่ผลจริง ให้ ติดตามผล อย่างน้อยหลายเดือน แล้วรายงานตัวเลขจริงแทนตัวเลขคาดการณ์

ดูวิธีวางตัวเลขในใบไคเซ็นได้ที่ ไคเซ็นข้อเสนอแนะ 1 หน้า และสิ่งที่ผลงานประกวดต้องแสดงที่ Thailand Kaizen Award คืออะไร

เครื่องมือที่เกี่ยวข้อง

กลุ่มปัญหาที่เกี่ยวข้อง

หลักการที่เกี่ยวข้อง

Thailand Kaizen Award จัดโดยสมาคมส่งเสริมเทคโนโลยี (ไทย-ญี่ปุ่น) · เว็บนี้เป็นเครื่องมือช่วยเตรียมผลงาน ไม่ได้เป็นผู้จัดหรือผู้ตัดสินการประกวด