5ส กับไคเซ็นต่างกันอย่างไร — ใช้คู่กันอย่างไรให้ได้ผล

คำถามที่พบบ่อยที่สุดข้อหนึ่งของคนเริ่มทำกิจกรรมปรับปรุงคือ 5ส กับไคเซ็นเป็นเรื่องเดียวกันไหม คำตอบสั้น ๆ คือ ไม่ใช่ แต่แยกจากกันไม่ได้

• 5ส เป็น เครื่องมือ ที่ทำให้พื้นที่และสิ่งของเป็นระเบียบ มองเห็นความผิดปกติได้ทันที
• ไคเซ็น เป็น แนวคิด ของการปรับปรุงทุกเรื่องอย่างต่อเนื่อง ทั้งคุณภาพ เวลา ต้นทุน ความปลอดภัย

5ส จึงเป็นส่วนหนึ่งของไคเซ็น และมักเป็นไคเซ็นเรื่องแรกที่องค์กรทำ

5ส คืออะไร

5ส มาจากคำญี่ปุ่น 5 คำ ในภาษาไทยใช้คำที่ขึ้นต้นด้วย ส

1. สะสาง แยกของที่ไม่ใช้ออกจากพื้นที่
2. สะดวก กำหนดที่วางของทุกชิ้น หยิบง่าย คืนง่าย
3. สะอาด ทำความสะอาดและตรวจความผิดปกติไปพร้อมกัน
4. สร้างมาตรฐาน ทำให้สามข้อแรกเป็นสภาพปกติที่ทุกคนรักษาเหมือนกัน
5. สร้างวินัย ทำจนเป็นนิสัย ไม่ต้องรอให้มีคนตรวจ

ทำไม 5ส ต้องมาก่อน

ถ้าพื้นที่รก ของไม่มีที่ประจำ แต่ละคนทำไม่เหมือนกัน การปรับปรุงอะไรก็ตามจะวัดผลไม่ได้ เพราะแยกไม่ออกว่าที่ดีขึ้นมาจากวิธีใหม่หรือความบังเอิญ (SDCA ก่อน PDCA)

5ส สร้างสภาพปกติที่นิ่งก่อน แล้วไคเซ็นจึงต่อยอดจากตรงนั้น (มาตรฐานคือฐานของการปรับปรุง)

5ส ที่เป็นไคเซ็นจริง ต่างจาก 5ส ที่เป็นงานทำความสะอาด

5ส หลายที่หยุดอยู่ที่ "ทำความสะอาดใหญ่ก่อนผู้บริหารมาตรวจ" แล้วกลับไปรกเหมือนเดิม สิ่งที่ทำให้ 5ส เป็นไคเซ็นคือ ถามว่าทำไมมันรก แล้วแก้ที่ต้นเหตุ

• เศษตกพื้นทุกวัน → แทนที่จะกวาดบ่อยขึ้น ให้หาว่าเศษมาจากไหนแล้วปิดที่ต้นทาง
• เครื่องมือหายบ่อย → ทำ แผงเงา ให้เห็นทันทีว่าชิ้นไหนไม่อยู่
• เอกสารวางผิดที่ → ติดป้าย และใช้ รหัสสี แยกประเภท

ทั้งหมดนี้คือ การควบคุมด้วยสายตา ที่ทำให้ความผิดปกติมองเห็นได้โดยไม่ต้องถามใคร

ตัวอย่างการเขียน 5ส เป็นใบไคเซ็น

• ปัญหา ช่างซ่อมหาประแจขนาดที่ต้องการวันละหลายครั้ง ครั้งละหลายนาที (หาของไม่เจอ)
• สาเหตุ เครื่องมือรวมอยู่ในกล่องเดียว ไม่มีตำแหน่งประจำ (ยุ่งเหยิง)
• วิธีแก้ สะสางเครื่องมือที่ไม่ได้ใช้ออก ทำแผงเงาตามขนาด แขวนไว้ใกล้จุดทำงาน
• ผล เวลาค้นหาลดลงจนแทบเป็นศูนย์ และรู้ทันทีเมื่อเครื่องมือหาย
• มาตรฐาน ตรวจแผงเงาตอนเลิกกะ เขียนเป็น งานมาตรฐาน

เขียนตามโครงเต็มได้ที่ ไคเซ็นข้อเสนอแนะ 1 หน้า 7 หัวข้อ

หลังจาก 5ส แล้วทำอะไรต่อ

เมื่อพื้นที่นิ่งแล้ว ให้มองหาความสูญเปล่าในขั้นตอนการทำงาน ด้วย 3มุ และลดขั้นตอนด้วย ECRS ดูภาพรวมของไคเซ็นทั้งหมดได้ที่ ไคเซ็นคืออะไร

คำถามที่พบบ่อย

5ส ใช้กับงานออฟฟิศได้ไหม

ได้ ทั้งแฟ้มเอกสาร ลิ้นชัก และไฟล์ในคอมพิวเตอร์ เช่น ตั้งชื่อโฟลเดอร์ให้เป็นแบบเดียวกันทั้งทีม ดูเพิ่มที่ ไคเซ็นในสำนักงาน

ทำ 5ส แล้วต้องตรวจให้คะแนนไหม

การตรวจช่วยให้เห็นความคืบหน้า แต่ถ้าคนทำเพื่อคะแนนตรวจ พื้นที่จะสะอาดเฉพาะวันตรวจ สิ่งที่ควรดูคือความผิดปกติถูกพบเร็วขึ้นไหม

เครื่องมือที่เกี่ยวข้อง

กลุ่มปัญหาที่เกี่ยวข้อง

หลักการที่เกี่ยวข้อง

Thailand Kaizen Award จัดโดยสมาคมส่งเสริมเทคโนโลยี (ไทย-ญี่ปุ่น) · เว็บนี้เป็นเครื่องมือช่วยเตรียมผลงาน ไม่ได้เป็นผู้จัดหรือผู้ตัดสินการประกวด