Why-Why Analysis วิเคราะห์ทำไม-ทำไม ให้ถึงรากสาเหตุจริง

Why-Why Analysis หรือ การวิเคราะห์ทำไม-ทำไม คือการถาม "ทำไม" ต่อเนื่องจากปัญหาที่เห็น ลงไปทีละชั้นจนถึงสาเหตุที่แก้แล้วปัญหาไม่กลับมาอีก (Why-Why) บางที่เรียกว่า 5 Why แต่ตัวเลข 5 ไม่ใช่กฎ บางเรื่องถึงรากใน 3 ชั้น บางเรื่องต้อง 7 ชั้น

หยุดถามเมื่อไร

หยุดได้เมื่อไปถึงชั้นที่ แก้แล้วปัญหาจะไม่กลับมา โดยไม่ต้องพึ่งวินัยของใคร (กฎการหยุดถาม)

ถ้าคำตอบชั้นสุดท้ายยังเป็นพฤติกรรมของคน เช่น "ลืม" "ไม่ระวัง" "ไม่ทำตามขั้นตอน" แปลว่ายังไม่ถึง ให้ถามต่อว่า ทำไมระบบถึงปล่อยให้ลืมได้

ตัวอย่าง

ปัญหา: ส่งของผิดรุ่นให้ลูกค้า (ผิดพลาด)

1. ทำไมส่งผิดรุ่น → พนักงานหยิบกล่องผิด
2. ทำไมหยิบผิด → กล่องสองรุ่นหน้าตาเหมือนกัน วางชั้นติดกัน
3. ทำไมแยกไม่ออก → ป้ายรุ่นเป็นตัวเล็กอยู่ด้านข้างกล่อง
4. ทำไมไม่มีการตรวจก่อนส่ง → ใบหยิบสินค้าไม่มีจุดให้เทียบรหัส

มาตรการที่ได้: แยกตำแหน่งวาง ใช้สีต่างกัน และสแกนบาร์โค้ดเทียบกับใบสั่งก่อนปิดกล่อง ซึ่งทำให้ส่งผิดไม่ได้ตั้งแต่ต้นทาง (Poka-yoke · ลำดับชั้นการป้องกันความผิดพลาด)

ถ้าหยุดที่ข้อ 1 มาตรการจะเป็น "กำชับพนักงาน" ซึ่งไม่ได้เปลี่ยนอะไรเลย

ทวนสอบสองทาง

ทางลง ทุกชั้นต้องพิสูจน์ได้ด้วยข้อมูลหรือการไปดูของจริง ไม่ใช่เดา (3จริง)

ทางขึ้น อ่านย้อนจากล่างขึ้นบนด้วยคำว่า "เพราะฉะนั้น" ถ้าประโยคไม่ต่อกันเป็นเหตุเป็นผล แปลว่ามีชั้นหนึ่งกระโดดข้าม

จุดที่มักพลาด

• จบที่คน "พนักงานไม่ระวัง" ไม่ใช่สาเหตุที่แก้ได้
• เล่าปัญหาซ้ำด้วยคำอื่น "หาเอกสารไม่เจอเพราะหายาก" ไม่ได้บอกอะไรเพิ่ม
• กระโดดไปที่วิธีแก้ "ทำไมเครื่องเสีย → เพราะไม่มีเซนเซอร์" คือการเลือกวิธีแก้ไว้ก่อนแล้วหาเหตุผลรองรับ
• หยุดที่การแก้ชั่วคราว ทำให้งานกลับมาเดินได้เป็นเรื่องถูก แต่ยังไม่ใช่การแก้สาเหตุ (ชั่วคราวไม่ใช่การแก้)
• ไล่สาเหตุเดียว ปัญหาหนึ่งอาจมีหลายสาย ให้แตกกิ่งที่ชั้นที่มีคำตอบมากกว่าหนึ่ง

ใช้คู่กับผังก้างปลา

ผังก้างปลา ให้ ความกว้าง คือรวบรวมสาเหตุที่เป็นไปได้ทุกด้าน (คน เครื่อง วัสดุ วิธีการ) ส่วน Why-Why ให้ ความลึก ลำดับที่ได้ผลคือ

1. เก็บข้อมูลด้วย ใบตรวจสอบ และ แบ่งชั้นข้อมูล ว่าปัญหากระจุกที่ไหน
2. ใช้ผังก้างปลาระดมสาเหตุ
3. เลือกสาเหตุที่ข้อมูลชี้ แล้วไล่ Why-Why ลงไป

ปัญหาเรื้อรังกับปัญหาฉับพลัน

ปัญหาที่เกิดครั้งเดียวแล้วรุนแรง ไล่ Why-Why จากเหตุการณ์นั้นได้ตรง ๆ แต่ปัญหาเรื้อรังที่เกิดนิดหน่อยตลอดเวลา มักมีหลายสาเหตุซ้อนกัน ต้องใช้ข้อมูลมากกว่า (เรื้อรังกับฉับพลัน · เครื่องขัดข้อง)

ดูว่า Why-Why อยู่ขั้นไหนของการแก้ปัญหาได้ที่ QC Story 8 ขั้น และ เทคนิคไคเซ็น

คำถามที่พบบ่อย

ต้องถามครบ 5 ครั้งไหม

ไม่ต้อง หยุดเมื่อถึงสาเหตุที่แก้แล้วไม่กลับมา จะกี่ชั้นก็ได้

ใครควรร่วมวิเคราะห์

คนที่ทำงานนั้นจริงต้องอยู่ด้วยเสมอ เพราะเป็นคนที่รู้ว่าแต่ละชั้นเกิดขึ้นจริงหรือไม่

เครื่องมือที่เกี่ยวข้อง

กลุ่มปัญหาที่เกี่ยวข้อง

หลักการที่เกี่ยวข้อง

Thailand Kaizen Award จัดโดยสมาคมส่งเสริมเทคโนโลยี (ไทย-ญี่ปุ่น) · เว็บนี้เป็นเครื่องมือช่วยเตรียมผลงาน ไม่ได้เป็นผู้จัดหรือผู้ตัดสินการประกวด